2024
134
978-84-126681-6-2
AMAREN TANGOA
Euritan leihoak irekiak ikusten dut ama, leihoetan arropa
eskegita—,
nire urtebetetzea da eta poni baten gainean dago eserita,
poni zuria zazpigarren solairuan.
“Eta non sartuko dugu?” “Balkoian!”.
Poniak bederatzi aste eman zituen balkoian irrintzika.
Nire bizitzaren erdian: ama dantzan,
bai, hemen, ume koxkorra nintzenean bezala, amak
nire zorionaren etapak adieraztea eskatzen du—
zopak aipatzen ditu, zehaztasun handiz mintzatzen da:
platertxoen eta zapi-erregimentuen artean
hain azkar mugitzen da —mugitu gabe,
ateak irekitzen eta ixten ditu.
Baina, zer zen zoriona? Ponia balkoian!
Amaren iragana, soinean zeraman kapa.
Arratsaldea zeharkatzen duen ardatz bat marrazten dut
bera ikusteko, hirurogei urte ditu, hizkuntza arrotza gorteiatuz—
gaztea, ez gaztea —ama
poniaren gainean zazpigarren solairuan lauhazka.
Arroztu da eta den bezalako ageri da, itxia
irekiz, irekia itxiz.
1977an jaio zen Ilya Kaminsky Odesan (Ukrainan). Lau urte baino ez zituen entzumen-gaitasunaren zati handi bat galdu zuenean. 16 urterekin, bere familiak asilo politikoa eskatu zuen AEBetan, Ilyak bere ibilbide literarioa garatuko zuen herrialdean. 1993an, AEBetara iristean, ez zuen ingelesez hitz egiten.
Ingelesarekin trebatu bitartean, Kaminskyk errusieraz idazten zituen poemak. Geroago, hizkuntza berria menperatzea lortu zuenean, ingelesez idazten hasi zen, senideek eta lagunek ez baitzuten hizkuntza ezagutzen, eta horrek askatasun osoa ematen baitzion. 2004an kaleratu zuen ingelesez idatzitako bere lehen liburua, Dancing in Odessa. Obra horri esker, American Academy of Arts and Letters-en Metcalf Award saria eta Tupelo Press Dorset Prize saria lortu zituen, besteak beste.
Eliotek idatzi zuen bezala, poema oro epitafio bat bada, Odesan dantzan panteoi bat da. Garai eta leku bateko heroiek eta jainkoek bertan diraute. Kaminskyk bere urruneko lurraldetik, mitoetatik eta poemetatik ateratzen du lehengaia. Protagonista batzuk oso ezagunak dira irakurlearentzat: Celan, Babel, Brodsky, Milosz, Chagall, Ajmátova, Bulgakov. Hango paisaiak eta oihartzunak ere oso hurbilekoak zaizkigu, batez ere 2022ko Errusiarren inbasioaz geroztik.
Kaminskyren mundu poetikoa kultur aipuz eta familia-oroitzapen ugariz egina dago. Bere hildakoak gure hildako bihurtzen dira, eta orainaldira datoz etengabe ate joka. Formari eta adierazpenari dagokienez, irakurlea ohartuko da Ipar Amerikako poesiarik onena entzuten dela liburu honetan: Elizabeth Bishop, Mark Strand, John Ashbery edo Charles Wright idazleetatik hasita.
Eli Tolaretxipik itzuli du liburua ingelesetik euskarara.